۲۰ نوامبر ۲۰۲۶ - قند خون بالا که یکی از مشکلات اصلی در دیابت نوع ۲ است، میتواند به بخشی از راه حل برای پایش این بیماری تبدیل شود. پژوهشگران یک ایمپلنت آزمایشی به نام NeuroAxisتوسعه دادهاند که از یک پیل سوختی گلوکز برای استخراج انرژی و پایش تغییرات متابولیک بهصورت لحظهای استفاده میکند.
دیابت نوع ۱ و نوع ۲ فراتر از افزایش قند خون عمل میکنند؛ آنها همچنین باعث التهاب مزمن میشوند که میتواند «محور عصبی-ایمنی» (Neuroimmune axis) یا همان شبکه ارتباطی بین سیستمهای عصبی و ایمنی را مختل کند. تجهیزات الکتریکی که سیستم عصبی خودگردان را تحریک میکنند، میتوانند به کنترل این التهاب کمک کنند. با این حال، سیستمهای موجود فاقد روشی برای پایش لحظهای متابولیسم بدن و استفاده از آن بازخورد برای بازگرداندن تعادل بین سیستمهای ایمنی و متابولیک هستند. همچنین، این سیستمها برای کار کردن به باتریهای خارجی یا شارژ بیسیم نیاز دارند.
ایمپلنت NeuroAxis این محدودیت را با استفاده از خودِ گلوکز برای تأمین انرژی ایمپلنت، برطرف کرده است. یک پیل سوختی داخلی، قند موجود در مایعات بافت اطراف را به الکتریسیته تبدیل میکند که به دستگاه اجازه میدهد سطح گلوکز را پایش کرده و بدون نیاز به باتری خارجی یا شارژ بیسیم فعالیت کند. هنگامی که سطح گلوکز به طور خطرناکی بالا میرود، این دستگاه بهطور خودکار پالسهای الکتریکی به عصب واگ ارسال میکند و مکانیسمهای طبیعی بدن برای تنظیم متابولیسم و التهاب را فعال میسازد. یافتههای این تحقیق در مجله Natureمنتشر شده است.
بازسازی مصنوعی محور عصبی-ایمنی
عصب واگ به عنوان بزرگراه اصلی ارتباطی بدن بین مغز و اندامهای داخلی اصلی از جمله کبد، پانکراس، روده و سیستم ایمنی عمل میکند. وقتی قند خون بالا میرود، سیگنالهایی در طول عصب واگ به کبد دستور میدهند که از آزاد کردن گلوکز اضافی خودداری کند و به پانکراس دستور میدهند که انسولین ترشح کند. همچنین، این عصب سیگنالهای شیمیایی آزاد میکند که به سلولهای ایمنی متصل شده و به عنوان سرکوبکننده طبیعی در برابر التهاب مزمن عمل میکنند.
دیابت و اختلالات متابولیک مرتبط، بیش از ۱۴ درصد از بزرگسالان جهان را تحت تأثیر قرار میدهند. علاوه بر قند خون بالا، این شرایط اغلب با التهاب طولانیمدت و اختلال در هماهنگی بین سیستمهای عصبی، ایمنی و متابولیک همراه است. این مسئله میتواند منجر به ناتوانی عصب واگ در انجام وظایف تنظیمی خود شود.
ایمپلنت NeuroAxisبا عمل کردن به عنوان یک محور عصبی-ایمنی مصنوعی که مستقیماً با عصب واگ در ارتباط است، به بازسازی این حلقۀ معیوب کمک کرد.
مدیریت قند خون با سوختِ شکر
این دستگاه با یک پیل سوختی گلوکز کوچک حاوی نانوذرات طلا و پلاتین کار میکند. نانوذرات طلا مانند آنزیمها عمل کرده و تبدیل گلوکز به گلوکونات را تسریع میکنند و الکتریسیته مورد نیاز برای تأمین انرژی سیستم کنترل ایمپلنت را تولید مینمایند. در همین حال، نانوذرات پلاتین به پیشبرد واکنش اکسیژن برای تکمیل این فرآیند کمک میکنند.
با بالا یا پایین رفتن سطح قند خون، ولتاژ خروجی پیل سوختی به تناسب تغییر میکند؛ این امر به یک برد مدار منعطفِ ادغامشده، اجازه میدهد تا هر ۳۰ دقیقه ولتاژ را اندازهگیری کرده و سطح گلوکز را بهصورت لحظهای ردیابی کند. اگر سطح قند خون در پنج خوانش متوالی (۲.۵ ساعت) بالا باقی بماند، دستگاه سه دقیقه تحریک الکتریکی ملایم را مستقیماً به عصب واگ تحویل میدهد.
پس از انجام بررسیهای عملکردی و ایمنی، محققان NeuroAxisرا در مدلهای موش مبتلا به دیابت نوع ۱ و نوع ۲ ایمپلنت کردند. در موشهای مبتلا به دیابت نوع ۱، این درمان باعث تقویت رشد سلولهای بتا در پانکراس و افزایش توده کلی سلولهای بتا شد که به بازسازی تولید انسولین کمک کرد. در موشهای مبتلا به دیابت نوع ۲، NeuroAxisسطح قند خون را تنها در عرض دو هفته به نزدیکی سطح نرمال رساند و همزمان حساسیت به انسولین را نیز بهبود بخشید.
مزایای NeuroAxisفراتر از کنترل قند خون بود؛ حیوانات آزمایشگاهی التهاب کمتر و کاهش چربی بدن و کبد را نشان دادند. حتی پس از اینکه ایمپلنت در حدود هفته دوم به حالت آمادهبهکار (Standby) رفت و دیگر بهطور فعال عصب را تحریک نکرد، بهبودها تا پایان دورۀ شش هفتهای مطالعه ادامه یافت.
این نتایج به روشی نویدبخش برای درمان اختلالات متابولیک از طریق ایجاد یک محور عصبی-ایمنی مصنوعی اشاره دارد که میتواند بهطور خودکار ارتباط بین اندامهای مختلف را تنظیم کند. با این حال، پژوهشگران میگویند این فناوری پیش از استفاده در دورههای طولانیتر، نیاز به بهبود در پایداری پیل سوختی زیستی و تنظیم دقیق آستانهها دارد.
منبع:
https://medicalxpress.com/news/2026-11-high-blood-sugar-powers-experimental.html